Kino: Siedmiu samurajów
Akira Kurosawa to moja absolutna miłość. Jego niezwykłe, bardzo japońskie filmy cechuje taki ładunek wartości humanistycznych, że wielokrotnie porywano się na ich przeróbki. Remake Siedmiu samurajów jest najbardziej znany (Siedmiu wspaniałych). Ale były też inne: Rashomon (1950) to The Outrage z Paulem Newmanem, Za garść dolarów (1964) w reżyserii Sergio Leone powstał zaś na podstawie filmu Kurosawy Straż przyboczna (1961). Zresztą Kurosawa też czerpał z tradycji westernowej - co widać w scenach samurajskich “pojedynków w samo południe” i specyficznej atmosfery panującej w miasteczkach, które pokazuje.
Oglądaliśmy kiedyś Siedmiu samurajów w towarzystwie góralskiej rodziny, która bardzo żywo kibicowała japońskim chłopom, ale największą radość sprawiało im to, że ci Japończycy biegają “prawie na golasa”. Nie jestem pewna, czy humanistyczny przekaz opowieści dotarł do tych widzów. Być może jednak potrzebna jest do odbioru tych filmów pewne doświadczenie w dziedzinie innych kultur i tolerancja, to z czym ma zamiar walczyć nasz nieoceniony MENister G.
Treść znają pewnie wszyscy, choćby z Siedmiu samurajów, którzy są dość dokładnym remakem, choć oczywiście w zmienionej rzeczywistości. Mieszkańcy biednej wioski podejmują dramatyczną decyzję o przeciwstawieniu się bandzie rabusiów i morderców, którzy co roku napadają na nich po zbiorach. W tym celu postanawiają wynająć ronina. Jedyne wynagrodzenie, jakie chłopi mogą zaoferować, to skromne wyżywienie.
Kilku chłopów wyrusza na poszukiwanie pomocy. Spotykają niejakiego Kambei (Takashi Shimura), samuraja, który nie bacząc na nędzną zapłatę podejmuje się tego trudnego zadania zadania. Wyszukuje on pięciu innych roninów, wśród których jest też Kikuchiyo, wieśniak udający samuraja (Toshiró Mifune, kolejna moja miłość). Niestety, nie zostaje on zaakceptowany przez resztę i wlecze się za nimi w tyle, by w końcu wykazać swoją wartość i zostać przyjętym do szlachetnego grona.
Film jest pełen scen komicznych i tragicznych, ale największe wrażenie robi zakończenie. Trzech spośród siedmiu wojowników stoi nad grobami poległych towarzyszy, a wieśniacy, dla których ponieśli oni tak wielką ofiarę, dawno już o nich zapomniawszy, sadzą ryż… Bo wiadomo, chłop jest chłopem, i choćby gwoździe z nieba leciały, a świat zmieniał się nie do poznania, dla chłopa ważna jest ziemia i plony, a śmierć jest równie naturalnym składnikiem życia jak zasiewy i zbiory.
Przynajmniej tak było przed dopłatami. Teraz ważne są dopłaty. A plony się zaorze…
(Tekst na podstawie wspomnień podróżniczych Jana Kowalewskiego, pocz. XX wieku, w większości zacytowany dosłownie.)
Z każdego miejsca, o każdej porze roku, dnia, niemal w każde] chwili monumentalny stożek Fudżi napawa oko i serce innym wrażeniem. Dziś cała góra płonie jasną aureolą wschodzącego z poza niej słońca.
Nazwa Fuji ma kilka znaczeń, jak wszystko zresztą w tym kraju homonimów, i oznacza: „nieporównane”, „nieśmiertelne”, życiodajne”, „uczone”. Pochodzenie tej nazwy nie jest ustalone.
Wejście na górę nie przedstawia większych trudności. Na szczyt prowadzi kilka ścieżek, podzielonych na stacje ze schroniskami. Wejście na górę trwa 10 godzin; obejście krateru 2, a zejście 3 godziny — tak, że jeden dzień wystarczy, ażeby zwiedzić Fudżijamę. Zwykle jednak zwiedzający i pątnicy, gdyż wycieczka na Fudżi uważana jest za pewnego rodzaju religijną pielgrzymkę, zostają na górze na noc, nocują na 7-ej lub 8-ej stacji, ażeby widzieć z góry wschód słońca nad oceanem. Zwyczaj ten nazywa się „Goraiko”. Obrazuje on ciekawą stronę duszy japońskiej, w której prawie zawsze piękno natury powoduje odruchy religijności. Pielgrzymki wszelkiego rodzaju niezwykle rozpowszechnione w Japonii, żadna jednak z nich nie wywołuje tego szczególnego wzruszenia, jakie budzi widok pątników w białych płaszczach, mozolnie wdrapujących się na ostrą, zaśnieżoną pochyłość Fudżi. Patriarchalności dodają im długie kor-go-zue, kije, na których opierają się, pomagając swym starym, zesztywniałym nogom. A potem, po przenocowaniu na prostych matach, rozesłanych na ziemi w prymitywnych barakach, zastępujących schroniska, tłum białych postaci oczekujących najwspanialszego widoku Japonii. Wreszcie nieziemskie piękno wschodzącego słońca i ta komunia z życiodajną gwiazdą na szczycie kryształowym góry, gdzieś ponad zakrytą mgłami ziemią daleką i niewidoczną. Jest legenda, że ziemia, którą za dnia znoszą na stopach schodzący pielgrzymi, wraca co noc z powrotem pod górę na miejsce, skąd została poruszona.
Fudżi leży nad starym szlakiem Kioto — Tokio, łączącym zachodnie prowincje ze wschodnimi, to też nie ma Japończyka, któryby nie znał Fudżijamy zbliska. Droga, okalająca Fudżi u jej podnóża, jest zwiedzana równie często jak i szczyt góry i każdy bardziej charakterystyczny widok na Fudżi nosi specjalną nazwę: „Sakasa Fuji” czyli „odwrócona Fudżi” oznacza Fudżi odbitą w wodach jeziera Ha-kone. „Kagami Fuji” czyli „zwierciadło Fudżi” - tak samo. Z dokładnego odbicia Fudzijamy jest znane jezioro Kawaguchi w południowej swojej części. „Hidari Fuji” czyli „lewa Fuji” zwie się widok na górę z okolicy wsi Nango, gdzie - dzięki gwałtownemu skrętowi drogi - podróżny idący z Tokio do Kioto, widzi górę z lewej, a nie z prawej strony drogi. „Kage Fuji” czyli „cień Fudżi” oznacza cień góry padający o wschodzie słońca na mgły i chmury spowijające podnóże Fudżi. Z Tokio w pogodne dni widać szczyt Fuji, ale tylko z niektórych miejsc. W dawnym polskim poselstwie na Azabu-Ku była na piętrze ubikacja z wąskim okienkiem, wychodzącym na zachód. Z tego okienka widać daleki śnieżny szczyt góry. Autor tego artykułu, Jan Kowalewski, pisał na początku XX wieku o admiratorach pięknych widoków, którzy przesiadywali o zachodzie słońca w jasne dnie długie chwile w tym szczupłym lokalu skromnego przeznaczenia, ażeby przez lornetkę napawać się różowym cudem widniejącym na błękitno fioletowem tle wieczornego nieba.
